در هفتههای گذشته، صدای نارضایتی رانندگان پلتفرمهای تاکسی آنلاین مانند اسنپ و تپسی بیش از همیشه به گوش میرسد. موضوع، نه به تعرفهها مربوط میشود، نه به سهمیه سوخت؛ بلکه به مشکلی بنیادیتر در بطن عملکرد این پلتفرمها: اختلال گسترده در سیستم موقعیتیابی جغرافیایی (GPS).
طبق بررسیهای اکوموتیو، این اختلال موجب نمایش موقعیتهای غیرواقعی شده است؛ از بیابانهای اطراف قم تا نقاطی نامرتبط در شهرهای مجاور. چنین خطایی باعث شده که رانندگان بهسختی بتوانند مسافران را پیدا کرده، در نتیجه در برخی روزها، بیش از ۵۰٪ کاهش درآمد روزانه را تجربه کنند.
واکنش پلتفرمها؛ راهحلهای تاکتیکی در برابر یک چالش استراتژیک
در مواجهه با این بحران، شرکتهای اسنپ و تپسی اقداماتی را برای کاهش اثرات جانبی این اختلال به اجرا گذاشتهاند. مهمترین این اقدامات عبارتاند از:
-
قابلیت اصلاح دستی موقعیت مکانی راننده در اپلیکیشن.
-
نقشه آفلاین سفر، که پس از قبول سفر، به راننده ارائه میشود تا بدون نیاز به GPS زنده، بتواند مسیر را پیدا کند.
با وجود این تلاشها، اغلب رانندگان معتقدند که این راهکارها تنها بهصورت موقتی و ناکامل بخشی از مشکل را حل کردهاند. یک راننده اسنپ به اکوموتیو گفت:
«حتی وقتی موقعیت رو دستی اصلاح میکنیم، سیستم همچنان تصور میکنه ما جای دیگهای هستیم؛ مخصوصاً موقع رسیدن به مبدا.»
منشأ بحران؛ جنگ سیگنالها در لایههای زیرین شهر
بر اساس گزارش سازمان همکاری و توسعه فناوری اطلاعات ایران (ایتا) و بررسیهای مستقل منتشرشده در مرکز تخصصی تحلیل فضای سایبری دانشگاه امیرکبیر، منشأ این اختلال سیگنالهای جعلی GPS (GPS spoofing) است که در برخی نقاط شهری از جمله میدان آزادی، بزرگراه نواب، و محدوده پادگانهای نظامی با شدت بیشتری دیده شدهاند.
این پدیده نهتنها تاکسیهای اینترنتی، بلکه سرویسهای دیگری همچون تحویل غذا، نقشههای دیجیتال، و حتی سامانههای مدیریت ناوگان لجستیکی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
اثرات اقتصادی؛ رانندگان قربانی بیصدای یک مداخله امنیتی
در این میان، قربانی اصلی این اختلال، رانندگان پلتفرمها هستند؛ افرادی که معیشتشان به موقعیتیابی دقیق وابسته است. طبق آمار منتشرشده توسط مرکز پژوهشهای مجلس، میانگین درآمد ماهانه رانندگان تماموقت تاکسیهای اینترنتی در تهران در سال ۱۴۰۲، حدود ۸.۲ میلیون تومان بوده است؛ اما گزارشهای میدانی از افت تا ۴۰٪ این عدد در مناطق دچار اختلال خبر میدهند.
برخی رانندگان برای فرار از این بحران، به شهرهای حاشیهای همچون کرج، اسلامشهر و شهریار مهاجرت کردهاند یا به روشهای سنتیتر مانند پرسوجوی دستی آدرس روی آوردهاند.
نگاه رو به جلو؛ آیا پایداری پلتفرمها ممکن است؟
هرچند پلتفرمهای حملونقل آنلاین در ایران طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشتهاند، اما اختلالاتی از این دست، نشان میدهد که وابستگی شدید به زیرساختهای دیجیتال ناپایدار، میتواند این اکوسیستم را در معرض تهدید قرار دهد.
شاید وقت آن رسیده باشد که این پلتفرمها، در کنار دولت و نهادهای نظامی، برای ایجاد یک زیرساخت موقعیتیابی بومی مقاوم در برابر spoofing به توافقی برسند؛ چراکه در نهایت، اختلال در موقعیتیابی تنها یک اختلال فنی نیست؛ بلکه تهدیدی جدی برای اعتماد، پایداری، و عدالت اقتصادی در زیستبوم دیجیتال کشور است.
