در روزهای اخیر ویدیویی از نشست «پازل حکمرانی؛ قطعات گمشده» که با حضور احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد دولت سیزدهم و محمدجواد آذریجهرمی، وزیر ارتباطات دولت دوازدهم برگزار شده بود، در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای پیدا کرد. در این نشست، آذریجهرمی با نقد صریح ساختارهای تجمیع اطلاعات در کشور، آنها را یکی از عوامل تسهیلکننده نفوذ اطلاعاتی و شناسایی چهرههای نظامی توسط اسرائیل دانست.
آذریجهرمی در این برنامه که ۲۲ تیرماه در اندیشکده حکمرانی شریف برگزار شد، گفت:
«اینکه موقعیت یک سردار نظامی عزیز ما لو رفته و به شهادت رسیده خیلی پیچیده نیست. ما با یک ساختار نظامی منظم روبرو هستیم. این فرد در بخشی از زندگیاش حقوق دریافت میکند. حقوقش را در حساب بانکی او واریز میکنند. در ساختار بانکی، شماره موبایل و همچنین کد پستی و اطلاعات به حساب بانکی فرد متصل است. ضمن اینکه خود دادههای دیجیتالی که موبایل فرد تولید میکند بسیاری از رفتارهای او را پوشش میدهد.»
او تأکید کرد که تجمیع دادهها در نهادهایی چون بانک مرکزی و اپراتورها، بدون ملاحظات امنیتی کافی، زمینه نفوذ و نشت اطلاعات را فراهم کرده است:
«ما با مدل تجمیعشده در نظام حکمرانی با مسئله برخورد کردیم. خواستیم جلوی یک کلاهبرداری را بگیریم، برای مثال مقابل حسابهایی که فرار مالیاتی دارند بایستیم، اینطور مدل را پیادهسازی کردیم. بله جلوی این کلاهبرداری را باید گرفت اما روشهای دیگری هم برای آن وجود دارد. با این تجمیع اطلاعاتی کار دشمن را برای خودمان راحت کردهایم.»
امنیتی که معلوم نیست از کجا سوراخ شده
وزیر سابق ارتباطات در ادامه با اشاره به ناهماهنگی نهادی در مدیریت اطلاعات، توضیح داد:
«امروز کاسه چهکنمچهکنم دست خودمان گرفتیم که نفوذ اطلاعاتی کار چه کسی بود؟ وقتی این اطلاعات نقاط مختلفی در دسترس است، شما نمیدانید از کجا نشت کرده. اطلاعات در نقطههای زیادی وجود دارد. از طرف دیگر تناسب مسئولیتها هم درست نیست. نمیدانی از سیستم امنیتی بیرون رفته یا از سیستم اپراتور؟ از سیستم اقتصادی بیرون رفته یا از بانک مرکزی؟ از کجا این اطلاعات به بیرون درز کرده است؟ هر نقطه از اینها امروز میتواند این نفوذ را ایجاد کند.»
او صراحتاً هشدار داد که تا زمانی که این تمرکز اطلاعاتی اصلاح نشود، نشت دادهها و آسیبپذیریهای امنیتی ادامه خواهد داشت.
وقتی انحصار اطلاعاتی اقتصادی میشود
در بخشی دیگر از این نشست، آذریجهرمی با انتقاد از تمرکز بیشازحد دادهها در بانک مرکزی بیان کرد:
«امروز نظام پرداخت کشور وابسته به بانک مرکزی است. حالا امروز بانک مرکزی را نزدند. بانک سپه یا پاسارگاد را زدند. اگر بانک مرکزی دچار اختلال شده بود باید چه اقدامی میکردیم؟ بانک مرکزی میخواهد نظام حکمرانی داشته باشد که یک ماموریت حاکمیتی انجام دهد. چه لزومی به تمرکز در این نهاد وجود دارد؟»
او اضافه کرد:
«این کار تمرکز انحصارهای اقتصادی ایجاد کرده، نفع اقتصادی دارد، نمیگذارد این انحصار از بین برود. اسمش حکمرانی است، باید باشد چون ماموریتهای حکمرانی دارد و ذینفعانی هم دارد که آنها قائل به این انحصار هستند.»
اختلال اینترنت و GPS؛ فشار بر مردم، نه پاسخ به تهدید
در کنار مسئله تجمیع دادهها، آنچه در ماههای گذشته بهعنوان راهکار مقابله با تهدیدات امنیتی به کار گرفته شده از جمله ایجاد اختلال در اینترنت و مختلسازی سیستمهای موقعیتیاب (GPS) در عمل نهتنها از بروز رخنههای اطلاعاتی جلوگیری نکرده، بلکه مستقیماً زندگی و معیشت شهروندان عادی را هدف قرار داده است.
سیاستهایی که در ظاهر برای حفظ امنیت اجرا میشوند، در عمل بیشترین آسیب را به فعالیتهای روزمره، کسبوکارهای آنلاین، حملونقل هوشمند، و حتی نظام سلامت وارد کردهاند. در مقابل، مبادی اصلی نشت داده و ساختارهای ناکارآمد امنیتی، بانکی و مخابراتی همچنان دستنخورده باقی ماندهاند.
به بیان روشنتر:
با فیلتر و اختلال، تهدید اصلی مهار نشده؛ فقط صورتمسئله برای مردم سختتر و تاریکتر شده است.
در شرایطی که نهادهای تصمیمگیرنده به جای اصلاح ساختار و رفع نقاط ضعف واقعی، به سراغ راهحلهای مقطعی و پرهزینه برای جامعه میروند، نه امنیت ملی تقویت میشود، نه سرمایه اجتماعی حفظ. بهنظر میرسد تا وقتی ریشهی مسئله یعنی تمرکز آسیبپذیر اطلاعات حل نشود، اختلال بیرونی تنها نقش مُسکن خواهد داشت؛ آنهم برای زخمی که عمیقتر از تصور است.
