در روز یکشنبه ۱۲ام مرداده ماه ۱۴۰۴ در مراسمی دومین دوره جایزه نوآوری اجتماعی جانا با حضور دانشگاهیان، کنشگران اجتماعی، خیرین و جوانان، شروع به کار کرد.
«جانا»، الهامبخش تحول، مستقل اما متصل
در آغاز این مراسم، محمدمهدی جعفری، دبیرکل جایزه جانا، بر مردمیبودن این حرکت تأکید کرد و گفت:
«ما هیچگاه وابسته به منابع دولتی نبودهایم، اما به تعامل سازنده با نهادهای رسمی برای حل مسائل اجتماعی باور داریم. جانا خار خواهد ماند، اما الهامبخش خواهد شد.»
او با اشاره به تجربیات دوره اول جانا، از ظرفیتهای شگرف موجود در دل شهرها و روستاهای ایران گفت؛ از نوجوانان تا دانشجویان، از قلب کلانشهرها تا روستاهای کمبرخوردار.
جعفری راهبردهای کلیدی جانا را برای دوره دوم چنین برشمرد:
-
تحکیم مبانی علمی و نظری نوآوری اجتماعی
-
توسعه گفتمان و الگوسازی از کنشهای موفق مردمی
-
بینالمللیسازی تجربههای ایرانی در نوآوری اجتماعی
-
تقویت هستههای استانی جانا، فراتر از تمرکز پایتخت
-
تمرکز ویژه بر نوجوانان و جوانان، سرمایههای آیندهساز
نوآوری اجتماعی؛ مسیر مواجهه با نابرابری و ناکارآمدی
در بخش دیگری از این مراسم، دکتر محمد فاضلی، جامعهشناس، با نگاهی تئوریک اما کاربردی به مفهوم نوآوری اجتماعی پرداخت و آن را راهی برای «توانمندسازی»، «افزایش کارآمدی» و «ایجاد تغییرات سیستمی» دانست. به گفته او، هر نوآوری اجتماعی ناگزیر با ساختارهای قدرت درگیر میشود:
«توانمندسازی، یعنی جامعه بتواند بر قدرت سیاسی و منابع تأثیر بگذارد؛ کارآمدی، یعنی حذف ناکارآمدیها و جایگزینی روشهای مؤثرتر؛ و تغییر سیستمی، یعنی تغییر چهرههای قدرت و ساختارهای تثبیتشده.»
او با ذکر نمونههایی چون بودجهریزی مشارکتی در برزیل، آموزش رایگان و شخصیسازی شده برای کودکان محروم، و تحول رسانهای ناشی از ابزارهایی چون یوتیوب، نشان داد چگونه نوآوری اجتماعی، نظامهای فرسوده را به چالش میکشد و راه را برای تحول هموار میکند.
هوش مصنوعی و افقهای نوین نوآوری اجتماعی
دکتر کامران باقری، مدیرعامل اسمایلینو نیز در بخشی از سخنانش به نقش فناوری، بهویژه هوش مصنوعی، در تسریع و تعمیق نوآوری اجتماعی پرداخت. او با مثالهایی عینی از یک کشاورز در خوزستان تا مادران در روستاهای دورافتاده، نشان داد چگونه هوش مصنوعی میتواند خدمات آموزشی، مشاورهای و پزشکی را ارزانتر، دقیقتر و در دسترستر کند:
«با هوش مصنوعی، امکان آموزش سفارشی، خدمات پزشکی آنی و مددکاری اجتماعی هدفمند فراهم شده است. اما اگر نوآوران اجتماعی در طراحی این فناوریها حضور نداشته باشند، بیعدالتی ماشینی، جای بیعدالتی انسانی را میگیرد.»
او تأکید کرد که هوش مصنوعی، دو لبه دارد: یکی برای خدمت، یکی برای کنترل. و اگر طراحی آن صرفاً در دست صاحبان سرمایه بماند، خطر تبدیل آن به ابزار سلطه بسیار بالاست.
جانا، خانهای برای همه دغدغهمندان ایران
در پایان این مراسم، محمدمهدی جعفری با شعری از سعدی سخن را به پایان برد و جانا را حرکتی نه صرفاً یک جایزه، که پلتفرمی مردمی برای ساختن ایران آینده معرفی کرد:
«جانا خانه همه ماست؛ برای آنان که دل در گروی ایران دارند، برای کسانی که صدای بیصداها را میشنوند، برای همه آنها که باور دارند میتوان از دل محدودیت، نوجویی، نوخواهی و نوآوری زاد.»
نوآوری اجتماعی، نه تجمل که ضرورت امروز ایران است
آغاز رسمی دومین دوره جایزه جانا، نماد بازگشت امید و عقلانیت به میدان تحول اجتماعی است. در دورانی که ساختارهای فرسوده، مانعی برای تغییرند، و فناوری در آستانه بدلشدن به ابزار سلطه یا نجات است، «جانا» میخواهد انتخاب کند، سمت مردم بایستد و الگویی از توسعه مبتنی بر خیر جمعی بسازد.
و این تنها با همراهی همگان ممکن است. دانشگاهیان، نهادهای مدنی، شرکتهای نوآور، نخبگان فناوری، و جوانان جسور؛
همه باید بدانند: آینده ایران را یا خودمان میسازیم، یا برای همیشه تماشاگر میمانیم.
