سیامین نشست «عصرانه بهرهوری» با محور «بهرهوری در صنعت نان: چالشها و راهکارها» به میزبانی انجمن بهرهوری ایران و بنیاد علوم و فنون غلات برگزار شد. در این نشست، سیدحمید کلانتری، رئیس انجمن بهرهوری ایران، محمود یوسفی، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان تهران و دکتر مرتضی ملکی، مدیر تحقیق و توسعه شرکت بندا، ابعاد اقتصادی، فناورانه و مدیریتی صنعت نان را بررسی کردند.
نان؛ نماد اقتصاد و معیشت
کلانتری در ابتدای سخنانش با اشاره به روایت پیامبر(ص) درباره جایگاه نان، آن را ریشهایترین نماد اقتصاد و معیشت در طول تاریخ دانست. به گفته او، یارانه نان یکی از موضوعات کلیدی در بسیاری از کشورهاست؛ اما اینکه این یارانه به چه شکلی تخصیص یابد—به تولیدکننده، به نانوا یا به مصرفکننده—مسئلهای است که همچنان در ایران محل بحث جدی است.
ضایعات ۲۰ درصدی؛ زخمی پنهان
رئیس انجمن بهرهوری ایران با تأکید بر نبود آمار رسمی درباره ضایعات نان، گفت برآوردها نشان میدهد که این رقم بین ۱۰ تا ۲۰ درصد یا حتی بیشتر است؛ اتلافی که تمام زنجیره از خانوارها گرفته تا هتلها و رستورانها را درگیر میکند.
چهار محور اصلی بهرهوری در صنعت نان
کلانتری بهرهوری در صنعت نان را در چهار محور خلاصه کرد:
-
قیمت و یارانه؛ آزادسازی یا تخصیص هدفمند به تولیدکننده یا مصرفکننده.
-
فناوری و تجهیزات؛ از کمباین و آسیاب گرفته تا تنورهای هوشمند و سنسورهای کنترل تخمیر.
-
کیفیت مواد اولیه و زنجیره تأمین؛ تفاوت گندم استانها و تأثیر مستقیم مهارت و مدیریت نانواییها.
-
مصرف انرژی؛ دهها هزار نانوایی کشور بخش قابل توجهی از انرژی را میبلعند و بهینهسازی آن یک ضرورت است.
او همچنین استفاده از آنزیمهای افزایشدهنده ماندگاری نان را پیشنهادی نوآورانه برای ارتقای کیفیت دانست.
فناوری آنزیمی؛ گامی تازه برای نان سنتی
مرتضی ملکی، مدیر تحقیق و توسعه شرکت بندا، در این نشست گفت: «یکی از خلأهای صنعت نان ایران این بوده که برای نانهای سنتی، برخلاف نانهای حجیم و نیمحجیم، محصول اختصاصی در حوزه آنزیمها و بهبوددهندهها نداشتیم. تیم ما محصولی توسعه داده که مخصوص نانهای سنتی است و در تستهای میدانی، نتایج بسیار امیدوارکنندهای به دست آمده است.»
بر اساس ارزیابیهای انجامشده، استفاده از این محصول میتواند:
-
۶ درصد بهرهوری تولید نان را افزایش دهد؛
-
۲۵ درصد از ضایعات نان را کاهش دهد؛
-
سالانه بیش از ۴۴ هزار میلیارد تومان صرفهجویی اقتصادی در زنجیره تولید و یارانهها ایجاد کند؛
-
و حدود ۲ میلیارد متر مکعب صرفهجویی در مصرف آب کشاورزی به همراه داشته باشد؛ رقمی معادل مصرف سالانه آب استان تهران.
ملکی تأکید کرد این محصول علاوهبر کاهش اتلاف و افزایش کیفیت، میتواند جایگزینی استاندارد برای مواد غیرمجاز رایج مانند جوهر قند در برخی نانواییها باشد.
از بهترین سالهای گندم تا عقبنشینی دوباره
در بخش دیگری از نشست، محمود یوسفی به مرور تجربههای گذشته پرداخت. او بهترین دوران تولید گندم و مدیریت مصرف آب را سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ دانست؛ زمانی که با اجرای هدفمندی یارانهها، قیمت نان واقعی شد و رقابت سالم میان نانواییها شکل گرفت.
اما به گفته او، پس از سال ۱۳۹۲ با ثبات قیمت نان و رشد نرخ ارز، ارزش واقعی نان کاهش یافت و فاصله میان قیمت گندم داخلی و جهانی هر سال بیشتر شد.
یارانه ۲۶۰ هزار میلیاردی؛ معمای حلنشده
مدیرکل غله تهران تأکید کرد: «یارانهای که امروز به صنعت نان تزریق میشود—حدود ۲۶۰ هزار میلیارد تومان—به جای بهبود کیفیت، عملاً به ناکارآمدی دامن زده است.» او راهکار را پرداخت مستقیم یارانه به مصرفکننده دانست تا هم رقابت سالم شکل بگیرد و هم کیفیت ارتقا یابد.
تصمیمی که به تأخیر افتاده
نشست بهرهوری در صنعت نان در نهایت بر یک نکته کلیدی تأکید داشت:
اگرچه بارها جلسات کارشناسی برگزار شده، اما تا زمانی که مدل واقعی یارانه نان تعیین نشود، چرخه ناکارآمدی ادامه خواهد یافت. اکنون توپ در زمین وزارتخانههای جهاد کشاورزی، صمت و اقتصاد است تا با تصمیمی مبتنی بر اجماع کارشناسی، صنعت نان را از بحران رانت و هدررفت نجات دهند.
