در حالی که طی روزهای اخیر خبرهایی از فعال شدن دوباره مسیر دانشبنیان شدن فضاهای کار اشتراکی و بهرسمیتشناختن آنها بهعنوان ارائهدهنده خدمات نوآوری منتشر شده، حالا تنها مرکز نوآوری و فضای کار اشتراکی شهر سنندج در آستانه تعطیلی قرار گرفته است. «پارادایسهاب سنندج» که از سال ۱۴۰۰ با سرمایهگذاری چند ده میلیاردی راهاندازی شده بود، بهدلیل اختلافات حقوقی و فشارهای اقتصادی، دیگر امکان ادامه فعالیت ندارد.
از یک سوله متروکه تا مرکز نوآوری استان
محمدحسین طالعزاده، مدیرعامل مراکز نوآوری پارادایسهاب، در گفتوگو با ما توضیح میدهد که شعبه سنندج در سال ۱۴۰۰ در فضایی راهاندازی شد که پیشتر میدان میوه و ترهبار متروکه شهر بود:
«ما نزدیک به ۲۰ میلیارد تومان برای بازسازی و تجهیز آن فضا سرمایهگذاری کردیم. رویکردمان اصلاً انتفاع مادی نبود؛ دغدغهمان این بود که اکوسیستم استان کردستان و شهر سنندج بتواند به زیستبوم کارآفرینی کشور متصل شود و خدماتی در سطح تهران و شیراز دریافت کند.»
به گفته او، این مرکز در زمان فعالیت با ظرفیت کامل در حال کار بود و میزبان کارآفرینان و تیمهای محلی بود.
پلمپ ناگهانی؛ اختلافی که به اکوسیستم رسید
اما مسیر این مرکز نوآوری، ناگهان با یک چالش حقوقی متوقف شد. طالعزاده میگوید:
«ما اصلاً در جریان اختلاف مالکیتی نبودیم. اداره اوقاف استان کردستان با شهرداری سنندج که طرف قرارداد ما بود اختلاف داشت و دادگاه هم رأی را به نفع اوقاف داده بود. شهریورماه، بدون اطلاع قبلی، با پلمپ مجموعه مواجه شدیم؛ در حالی که فضا فعال و پر از کارآفرین بود.»
پس از پلمپ، تیم پارادایسهاب برای مذاکره وارد عمل شد، اما به گفته مدیرعامل این مجموعه، نگاه طرف مقابل تفاوت جدی با رویکرد توسعه اکوسیستم نوآوری داشت.
مذاکرهای که به بنبست رسید
طالعزاده درباره مذاکرات با اداره اوقاف استان میگوید:
«ما گفتیم کارمان راهاندازی فضای کار اشتراکی است و میتوانیم درآمد پایدار ایجاد کنیم، اما صراحتاً به ما گفتند که رویکرد حمایتی نسبت به اکوسیستم نوآوری ندارند و دنبال درآمد بالاتر هستند؛ حتی صحبت از بازگرداندن کاربری فضا به بازار میوه و گوشت مطرح شد.»
با ورود معاونان اقتصادی سازمان اوقاف در تهران، در نهایت مدل مشارکت ۵۰-۵۰ پیشنهاد شد؛ مدلی که به گفته طالعزاده، از ابتدا هم برای پارادایسهاب زیانده بوده است:
«ما شرط ورودمان این است که زیان نداشته باشیم، اما برای اینکه چراغ فضا خاموش نشود، این مدل را پذیرفتیم.»
«کف تضمین»؛ ضربه نهایی به بقا
مشکل اصلی اما در مرحله نهایی قرارداد رخ داد. مدیرعامل پارادایسهاب توضیح میدهد:
«در نهایت یک کف تضمین بسیار بالا گذاشته شد که نزدیک به دو میلیارد تومان زیان سالانه برای ما ایجاد میکند. درآمد آن فضا حتی هزینههای جاری و اجاره را هم پوشش نمیدهد؛ چه برسد به هزینههای بالاسری.»
به گفته او، این شرایط عملاً ادامه فعالیت را غیرممکن کرده و پیشنهاد نهایی طرف مقابل هم صریح بوده است: «اگر نمیخواهید، تعطیل کنید.»
استانها؛ جایی که بقا هم کافی است
طالعزاده تأکید میکند که انتظار پارادایسهاب از فضاهای استانی با کلانشهرها متفاوت است:
«در تهران و شهرهای بزرگ، بیزینسمدل مثبت اهمیت دارد، اما در استانها خط قرمز ما فقط این است که زیان عملیاتی ندهیم. اینجا حتی همان هم ممکن نیست.»
او معتقد است اگر نهادهایی مانند معاونت علمی یا سازمان اوقاف رویکرد حمایتیتری داشتند، امکان حفظ این فضا وجود داشت.
تجربهای متفاوت در تهران
مدیرعامل پارادایسهاب در مقایسه با تجربه تهران میگوید:
«ما در مرکز لوشاتوی تهران با اداره اوقاف همکاری داریم. رویکرد آنها صرفاً بیزینسی نبود؛ همراهی کردند تا فضا زنده بماند. الان بیش از ۳۰۰ نفر آنجا فعالاند و تفاهمنامه هفتساله داریم. این تفاوت نگاه، کاملاً تعیینکننده است.»
پیام تعطیلی برای اکوسیستم نوآوری استانها
به باور طالعزاده، تعطیلی پارادایسهاب سنندج فقط پایان یک فضا نیست، بلکه یک پیام نگرانکننده برای کل اکوسیستم نوآوری در شهرهای غیرمرکزی است:
«وقتی مجموعهای که بیزینسمدلش جا افتاده و تابآوری مالی دارد هم نمیتواند در استان دوام بیاورد، طبیعی است که فضاهای کوچکتر یا تیمهایی که میخواهند وارد این حوزه شوند، بیانگیزه شوند.»
او هشدار میدهد که این اتفاق میتواند ناامیدی را میان کارآفرینان محلی تشدید کند:
«این پیام منتقل میشود که اکوسیستم نوآوری در استانها برای کشور اولویت ندارد؛ چیزی که میتواند به تغییر مسیر یا حتی مهاجرت نیروی انسانی منجر شود.»
