ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان با هدف افزایش شفافیت مالی و ارائه تصویری دقیق از وضعیت شرکتهای دانشبنیان منتشر شد. این گزارش که به میزبانی صندوق نوآوری و شکوفایی رونمایی شد، قرار است ابزار تحلیلی قابل اتکایی برای کاهش ریسک سرمایهگذاری و تقویت خدمات مالی صندوقهای پژوهش و فناوری باشد. معاونت علمی و شرکت اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد تهیه این گزارش را بر عهده داشتهاند.
رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، این گزارش را مجموعهای جامع از دادههای آماری دانست که میتواند مبنای برنامهریزی در حوزه دانشبنیان قرار گیرد. گزارش، تصویری کلان از وضعیت اشتغال، ظرفیتهای منطقهای، سهم اقتصاد دانشبنیان در GDP و سایر شاخصهای کلیدی ارائه میدهد. به باور او، دسترسی به این دادهها نقش مهمی در شفافسازی و تصمیمسازی دقیقتر دارد.
به گفته مدیران صندوق نوآوری، دادههای این گزارش به شناسایی حوزههای دارای مزیت رقابتی کمک کرده تا منابع مالی به شکل هدفمندتری به آنها اختصاص یابد. این اطلاعات همچنین میتواند به تدوین شاخصهای عملکردی روزآمد و دقیق برای ارزیابی وضعیت شرکتهای دانشبنیان کمک کند. هدف نهایی، افزایش سهم اقتصاد دانشبنیان در تولید ناخالص داخلی کشور است.
مدیر صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران با اشاره به تجربه صندوقها در تبادل داده، توضیح داد که نبود شفافیت میان صندوقها ریسک فعالیت مالی را افزایش میدهد. او گفت که ابتدا تبادل دادهها در قالب یک فهرست مشترک از شرکتهای بدحساب آغاز شد، اما به مرور مشخص شد که این اقدامات کافی نیست و باید یک نهاد تخصصی برای تجمیع و پردازش دادهها شکل گیرد. همین روند به تأسیس شرکت اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد منجر شد.
به گفته فریدوند، شکلگیری این شرکت با چالشهایی همراه بود؛ از نحوه ورود اطلاعات صندوقها به سامانه گرفته تا اعتمادسازی میان بازیگران مالی. با این حال، فعالیت شرکت توسعه یافت و انتشار گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان به یکی از خروجیهای ارزشمند آن تبدیل شد. او تأکید کرد که ورود دادههای بیشتر و دریافت مجوزهای قانونی جدید میتواند اثرگذاری این سامانه را افزایش دهد.
مدیرعامل شرکت اعتبارسنجی اعتماد با اشاره به سابقه فعالیت این مجموعه، توضیح داد که مأموریت اصلی آن جمعآوری و پردازش دادههای مالی برای سامانه ملی ریسک است. او گفت که از میان حدود ۱۴ هزار شرکت که طی سالهای گذشته وارد چرخه دانشبنیانی شدهاند، اکنون حدود ۱۰ هزار شرکت فعال هستند و نزدیک به ۲۵۰۰ شرکت به دلیل مشکلات اقتصادی یا عدم موفقیت در تجاریسازی، مجوز خود را تمدید نکردهاند. بر اساس استانداردهای جهانی، انتظار میرود در سالهای آینده تعداد بیشتری از شرکتها پس از پنج سال فعالیت از چرخه خارج شوند.
در بخش دیگری از گزارش، برآوردی از ارزش اقتصادی تولیدات دانشبنیان ارائه شده است. طبق دادههای سال ۱۴۰۳، مجموع تولیدات این شرکتها حدود ۲۵ میلیارد دلار بوده و با در نظر گرفتن ارزبری ۴ تا ۶ میلیارد دلاری، حدود ۱۸ میلیارد دلار صرفهجویی ارزی برای کشور ایجاد کردهاند. این رقم نشاندهنده نقش استراتژیک زیستبوم دانشبنیان در کاهش وابستگی وارداتی است.
یکی از یافتههای مهم گزارش، تمرکز شدید منابع و دستاوردها در بخش کوچکی از زیستبوم است. تنها ۵ درصد از شرکتهای دانشبنیان، ۹۰ درصد تسهیلات بانکی، ۷۴ درصد درآمد، ۸۵ درصد درآمد محصولات دانشبنیان، ۸۴ درصد صادرات و ۶۶ درصد اشتغال این حوزه را به خود اختصاص دادهاند. این تمرکز نشان میدهد که سیاستگذاری باید میان شرکتهای بزرگ پیشران و شرکتهای نوپا تفکیک قائل شود.
رئیس مرکز نوآوری قوه مقننه با نگاهی آسیبشناسانه، مشکل اصلی زیستبوم نوآوری را نبود مسیر و برنامهریزی صحیح دانست. او گفت که اگرچه تعداد شرکتهای دانشبنیان زیاد است، اما سهم واقعی آنها از اقتصاد کمتر از یک درصد است و ضعف در مقیاسپذیری و تجاریسازی مانع اصلی توسعه است. او همچنین به توزیع نامتوازن منابع بانکی و خطرات احتمالی صدور گسترده ضمانتنامهها بدون نظارت اشاره کرد.
در جمعبندی، مدیران و کارشناسان حاضر بر این نکته تأکید کردند که توسعه اقتصاد دانشبنیان نیازمند سیاستگذاری مبتنی بر داده، شناخت دقیق خوشههای فناوری، تکمیل زنجیره ارزش و توجه به آمایش سرزمین است. ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان با ارائه ۹ فصل اطلاعات آماری، مالی، زیرساختی و تحلیلی، تلاش کرده تصویری دقیقتر از وضعیت موجود ارائه دهد تا تصمیمگیران بتوانند مسیر توسعه این حوزه را با دقت بیشتری طراحی کنند.
