دادههای جستوجوی کاربران در پلتفرمهای آنلاین معمولا فراتر از یک رفتار خرید ساده هستند؛ آنها میتوانند تصویری لحظهای از نگرانیها، اولویتها و حتی وضعیت روانی یک جامعه ارائه دهند. آماری که دیجیکالا در نخستین شماره مجله اینترنتی خود منتشر کرده، چنین تصویری را از ۶۰ روز پرتنش میان هشتم اسفند ۱۴۰۴ تا پایان فروردین ۱۴۰۵ ارائه میدهد؛ دورهای که رفتار کاربران در نوار جستوجوی این فروشگاه آنلاین، از «آمادگی برای بقا» به «حفظ آیینها» و در نهایت «بازگشت به زندگی عادی» تغییر مسیر داد.
طبق این گزارش در روزهای ابتدایی درگیری، الگوی جستجو کاربران بهسرعت به سمت کالاهای مرتبط با مدیریت بحران حرکت کرد. بیشترین رشد در این مقطع به «تصفیه هوا» تعلق داشت که جستوجوی آن ۳.۸ برابر شد؛ نشانهای از نگرانی کاربران نسبت به تهدیدات محیطی و کیفیت هوا. در کنار آن، کالاهایی مانند کنسرو با رشد ۱.۷ برابری، گالن بنزین با ۱.۵ برابر، ماسک شیمیایی با ۱.۴ برابر و بخاری نفتی با ۱.۳ برابر افزایش جستوجو مواجه شدند. نکته قابلتوجه در این دادهها، شدت نسبتا کنترلشده افزایشها است. در حالی که در بسیاری از بحرانها رفتارهای خرید هیجانی باعث جهشهای چند ده برابری میشود، رشدهای یک تا چهار برابری نشان میدهد کاربران بیشتر در حال ارزیابی و آمادهسازی بودهاند تا هجوم برای انبار کردن کالا.
در قسمت بعدی این گزارش آمده است که با نزدیک شدن به پایان سال و ورود به هفته پایانی اسفند، الگوی جستوجو پیچیدهتر شد. دادهها نشان میدهند کاربران بهطور همزمان دو نوع نیاز متفاوت را دنبال میکردند: آمادگی برای شرایط نامطمئن و حفظ آیینهای نوروزی. در این دوره، «آجیل» با رشد ۸ برابری بیشترین جهش را ثبت کرد؛ عددی که حتی از کالاهای اضطراری مرحله قبل نیز بالاتر بود. در کنار آن، جستوجوی «کپسول گاز» ۲.۸ برابر افزایش یافت و کالاهایی مانند «هفتسین» و «آکواریوم» نیز هر کدام ۲.۴ برابر رشد کردند. همزمان، اقلامی مانند پوشک بچه و حتی ترقه چهارشنبهسوری نیز افزایش جستوجو داشتند. این ترکیب ظاهرا متناقض، تصویری از نوعی مصرف دوگانه ارائه میدهد: سبدی برای مدیریت ریسک و سبدی برای حفظ هویت فرهنگی ایرانی.
نقطه اوج دادههای دیجیکالا در ابتدای فروردین ثبت شد؛ جایی که تمرکز جستوجوها به شکل محسوسی به موضوع انرژی و تامین برق تغییر کرد. در دوم فروردین، جستوجوی «موتور برق» از ۱٬۳۶۶ مورد در یک روز عادی به ۵۱٬۳۲۷ مورد رسید؛ جهشی ۳۷ برابری که بزرگترین افزایش یکروزه در کل این دوره محسوب میشود. همزمان «پاوربانک خورشیدی» ۳۷.۵ برابر، «پنل خورشیدی» ۲۳ برابر، «اینورتر» ۱۲ برابر، «چراغ نفتی» ۱۱ برابر و «مبدل برق خودرو» ۱۰.۶ برابر رشد کردند. تمرکز این کالاها بر یک محور مشترک است: امکان تولید یا ذخیره انرژی مستقل از شبکه برق.
به بیان دیگر، در اوج تنشها، نگرانی اصلی کاربران نه کمبود کالا بلکه اختلال در زیرساختهای حیاتی مانند برق بود؛ زیرساختی که در زندگی دیجیتال امروز نقش محوری دارد.
پس از اعلام آتشبس، الگوی جستوجو بار دیگر تغییر کرد. کالاهایی که در نیمه دوم فروردین رشد قابل توجهی داشتند، عمدتاً با بازگشت به زندگی اجتماعی و حضور در فضاهای بیرون از خانه مرتبط بودند. «کرم آبرسان» با رشد ۸.۵ برابری، «مکبوک» با ۷ برابر، «فلاسک» با ۶.۴ برابر، «تراولماگ» با ۶ برابر، «پیانو» با ۵.۳ برابر، «ژل ابرو» با ۴.۲ برابر، «آینه قدی» با ۴ برابر و «اسکوتر برقی» با ۳.۹ برابر افزایش جستوجو مواجه شدند. این مجموعه کالاها، از ابزارهای شخصی و زیبایی گرفته تا وسایل حملونقل سبک و لوازم سفر، همگی به نوعی نشانه بازگشت کاربران به فعالیتهای روزمره و حضور در فضای اجتماعی هستند.
در میان این دادهها، «پیانو» شاید غیرمنتظرهترین مورد باشد. فاصله زمانی میان اوج جستوجوی «موتور برق» بهعنوان نماد اضطرار و «پیانو» بهعنوان نمادی از هنر و آرامش، تنها ۱۴ روز است. این فاصله کوتاه نشان میدهد روند بازگشت به الگوهای عادی مصرف، حتی پیش از پایان کامل تنشها آغاز شده بود.
در مجموع، دادههای جستوجوی دیجیکالا طی این ۶۰ روز یک روند نسبتا خطی را نشان میدهد: حرکت از خریدهای بقامحور به سمت خریدهای هویتمحور.
سرعت این تغییر نیز قابل توجه است؛ در برخی شاخصها، تنها طی دو هفته تمرکز کاربران از تأمین انرژی اضطراری به کالاهای مرتبط با سبک زندگی و اوقات فراغت منتقل شده است. چنین الگویی نشان میدهد که در دل بحران نیز، رفتار مصرفکننده ایرانی بهسرعت تلاش میکند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و به روتینهای آشنا بازگردد.
