برنامه ملی «جهش» با هدف مقابله با افت تولید علم و تقویت پژوهش در دانشگاههای برتر کشور آغاز شده است. بر اساس اعلام رئیس بنیاد ملی علم ایران، از مجموع اعتبار یکهمتی این طرح، تاکنون ۸۸۳ میلیارد تومان برای ۱۷ دانشگاه تصویب و حدود ۲۷۰ میلیارد تومان نیز پرداخت شده است. او کاهش بودجه پژوهشی در سالهای اخیر را عامل اصلی افت محسوس تولیدات علمی دانست و بر ضرورت یک مداخله ساختاری تأکید کرد.
بخش عمده بودجه دانشگاهها صرف هزینههای جاری میشود و همین امر منابع پژوهشی را محدود کرده است. دولت برای حمایت هدفمند از دانشگاههای پیشرو، تصمیم گرفته است اعتباری ویژه از محل منابع معاونت علمی به دانشگاههایی اختصاص دهد که سهم بیشتری در تولیدات و ارجاعات علمی دارند. مسئولیت طراحی و اجرای این برنامه نیز به بنیاد ملی علم ایران سپرده شده است.
برای انتخاب دانشگاههای مشمول، تنها به رتبهبندیهای بینالمللی تکیه نشده و از رتبهبندی مؤسسه ISC استفاده شده است. بررسیها نشان میدهد که ۸۰ درصد تولیدات علمی کشور در پنج سال گذشته توسط ۲۰ دانشگاه برتر تولید شده است؛ از این رو تمرکز حمایتها بر این گروه میتواند بیشترین اثر را در ارتقای جایگاه علمی ایران داشته باشد.
وزارت علوم و وزارت بهداشت نیز سازوکار اجرایی برنامه جهش را بهطور کامل تأیید کردهاند. معاونان پژوهشی دو وزارتخانه پس از بررسی مدل اجرایی در جلسهای با حضور معاون علمی رئیسجمهور، بر نظارت و هدایت مشترک برنامه توافق کردهاند. نمایندگان پژوهشی این دو وزارتخانه در کمیته راهبری حضور دارند و روند ارزیابی را دنبال خواهند کرد.
تخصیص اعتبارات بر اساس رتبه و عملکرد دانشگاهها انجام میشود و میزان حمایت برای هر دانشگاه بین ۳۰ تا ۷۲ میلیارد تومان متغیر است؛ رقمی که برای برخی دانشگاهها معادل یا حتی بیش از کل بودجه پژوهشی سالانه آنهاست. هرمزینژاد با اشاره به نقش فناوری در جنگها و رقابتهای آینده، بر ضرورت سرمایهگذاری پایدار در پژوهشهای بنیادی تأکید کرد.
اهداف کلان برنامه جهش شامل ارتقای کیفیت تولیدات علمی، افزایش سهم ایران در تولید علم جهانی، بهبود جایگاه کشور در رتبهبندیهای بینالمللی و توسعه همکاریهای علمی بینالمللی است. شاخصهایی مانند مقالات جریانساز، مقالات یکدرصد و دهدرصد برتر، همکاریهای بینالمللی و سهم بودجه پژوهشی دانشگاهها معیارهای اصلی ارزیابی خواهند بود. دانشگاهها موظفاند بخشی از منابع پژوهشی خود را نیز به برنامه اختصاص دهند.
این طرح نخستین برنامه مؤسسهمحور بنیاد ملی علم ایران است و برخلاف حمایتهای فردمحور گذشته، اعتبار مستقیماً در اختیار دانشگاهها قرار میگیرد. فهرست دانشگاههای مشمول شامل ۱۱ دانشگاه وزارت علوم و ۹ دانشگاه علوم پزشکی است. تاکنون برنامههای ۱۷ دانشگاه تصویب شده و پرداخت اعتبارات بهصورت مرحلهای انجام میشود؛ ۴۰ درصد پس از تصویب برنامه و مرحله دوم پس از تحقق حداقل ۳۰ درصد پیشرفت.
رئیس بنیاد ملی علم ایران اعلام کرد که منابع مالی این طرح پیش از جنگ اخیر بهطور کامل تأمین شده و از این نظر نگرانیای برای اجرای آن وجود ندارد. او با اشاره به افق سهساله برنامه، تأکید کرد که تداوم حمایتها وابسته به میزان موفقیت دانشگاهها در تحقق اهداف تعیینشده است. به گفته او، اجرای این طرح میتواند به افزایش نشاط پژوهشی، ارتقای جایگاه علمی کشور و شتاببخشی به روند تولید علم در دانشگاههای ایران منجر شود.
