پرداخت قسطی تا همین اواخر بیشتر با خرید موبایل، لوازم خانگی یا سفارش از فروشگاههای آنلاین شناخته میشد. اما حالا به نظر میرسد این مدل پرداخت، آرامآرام دارد وارد یکی از مهمترین بازارهای خدماتی هم میشود: سفر. دادههای تازه جاباما از زمستان ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد رزرو اقامتگاه بهصورت قسطی فقط یک راه سادهتر برای پرداخت نیست. این مدل، روی نوع انتخاب کاربران، مبلغ رزرو، احتمال برگشت دوباره به پلتفرم و حتی شکل تقاضا در بازار سفر اثر گذاشته است. در روزگاری که سفر برای خیلی از خانوارها بیش از گذشته به بودجه و نقدینگی گره خورده، این تغییر شاید بیشتر از آنچه به نظر میرسد اهمیت داشته باشد.
یکی از مهمترین دادههای این گزارش به اختلاف معنیدار بین مبلغ رزروهای عادی و قسطی برمیگردد. طبق آمار جاباما، میانگین ارزش رزروهای عادی در این بازه حدود ۴ میلیون تومان بوده؛ اما در رزروهایی که با پرداخت قسطی انجام شدهاند، این عدد به حدود ۷ میلیون تومان رسیده است.
این فاصله، فقط یک تفاوت عددی نیست. پشت آن میشود یک تغییر رفتاری را دید: وقتی کاربر مجبور نیست کل هزینه را همان لحظه بپردازد، دستش برای انتخاب بازتر میشود. در نتیجه احتمال بیشتری دارد که سراغ اقامتگاه بهتر، گزینه گرانتر یا تجربهای با کیفیت بالاتر برود. به زبان سادهتر، پرداخت قسطی دارد قدرت انتخاب مسافر را بیشتر میکند.
کاربر قسطی، بیشتر برمیگردد
داده مهم دیگر به نرخ بازگشت کاربران مربوط است. جاباما میگوید در این بازه زمانی، نرخ بازگشت کاربرانی که از پرداخت قسطی استفاده کردهاند ۹ درصد بوده، در حالی که این عدد برای کاربران پرداخت عادی ۵ درصد ثبت شده است. یعنی کاربرانی که تجربه رزرو قسطی داشتهاند، به شکل محسوسی بیشتر از بقیه دوباره به پلتفرم برگشتهاند.
این نکته برای هر پلتفرم خدماتی اهمیت زیادی دارد. چون در نهایت فقط جذب کاربر مهم نیست؛ مهمتر این است که کاربر دوباره برگردد، دوباره خرید کند و رابطهاش با سرویس ادامه پیدا کند. از این زاویه، پرداخت قسطی دیگر فقط یک ابزار مالی نیست؛ میتواند به ابزار وفادارسازی کاربر تبدیل شود.
BNPL دیگر فقط برای خرید کالا نیست
اهمیت این دادهها فقط به خود جاباما محدود نمیشود. ماجرا بزرگتر از یک پلتفرم یا یک قابلیت تازه است. مدل BNPL یا همان «الان بخر، بعداً پرداخت کن» در ایران و جهان عمدتاً در خردهفروشی و فروش کالا شناخته شده است. اما سفر با خرید کالا فرق دارد. در سفر، کاربر با یک خدمت مواجه است؛ خدمتی که معمولاً هزینهاش یکجا پرداخت میشود، پیش از دریافت آن باید تسویه شود و تصمیم خریدش بهشدت وابسته به وضعیت نقدینگی خانوار است.
ورود خرید قسطی به این حوزه یعنی ابزارهای مالی جدید دارند از بازار کالا عبور میکنند و وارد بازار خدمات میشوند؛ بازاری که اگرچه کمتر دربارهاش صحبت شده، اما احتمالاً ظرفیت بزرگی برای رشد دارد.
سفر در اقتصاد امروز، بیشتر از قبل به ابزار مالی وابسته است
در شرایطی که تورم، افزایش هزینههای سفر و فشار بر بودجه خانوار، تصمیمگیری برای سفر را سختتر کرده، طبیعی است که شیوههای پرداخت هم روی رفتار کاربران اثر مستقیم بگذارند. خیلی از خانوادهها ممکن است اصل تمایل به سفر را داشته باشند، اما نتوانند هزینه آن را بهصورت یکجا تأمین کنند. در چنین فضایی، پرداخت قسطی فقط یک امکان جانبی نیست؛ میتواند تقاضای معطلمانده را فعال کند و نگذارد سفر بهطور کامل از سبد مصرف خانوار حذف شود.
از طرف دیگر، این موضوع برای کسبوکارهای گردشگری هم مهم است. چون هر ابزار مالی که بتواند تصمیم به سفر را آسانتر کند، در نهایت به پایداری تقاضا در این بازار کمک میکند.
جاباما و تلاش برای جا انداختن یک رفتار تازه
نکته قابل توجه اینجاست که جاباما بهتازگی با همکاری اسنپپی، این قابلیت را از سطح یک امکان درونپلتفرمی فراتر برده و با تبلیغات محیطی گسترده، آن را بهعنوان یک پیام روشن به بازار معرفی کرده است. این یعنی موضوع فقط به چند داده داخلی محدود نیست. به نظر میرسد بازیگران این حوزه حالا بهدنبال جا انداختن یک رفتار تازه در میان کاربران هستند: اینکه سفر هم میتواند مثل خیلی از خریدهای دیگر، قسطی برنامهریزی شود.
اگر این رفتار جا بیفتد، احتمالاً باید منتظر تغییرات بیشتری در بازار گردشگری آنلاین بود؛ از تغییر در الگوی رزرو گرفته تا بالا رفتن ارزش تراکنشها و حتی رقابت جدید بین پلتفرمها بر سر ارائه ابزارهای مالی جذابتر.
دادههای جاباما یک نشانه مهم را آشکار میکند: پرداخت قسطی در بازار سفر، فقط یک روش پرداخت جدید نیست. این مدل میتواند مبلغ رزرو را بالا ببرد، نرخ بازگشت کاربر را افزایش دهد و به حفظ تقاضا در بازار گردشگری کمک کند.
شاید مهمترین پیام این گزارش همین باشد: ابزارهای مالی جدید، حالا دیگر فقط برای فروش بیشتر کالا نیستند؛ آنها دارند شکل مصرف خدمات را هم تغییر میدهند.
