در جریان برگزاری فیناپ ۲۳، فعالان حوزه فینتک و اقتصاد دیجیتال با مرور تجربه بحرانها و جنگ، از نقش زیرساختهای دیجیتال در ادامه جریان زندگی و اقتصاد گفتند.
وحید شامخی، معاون توسعه کسبوکار نوبیتکس، در این رویداد با اشاره به روزهای ابتدایی جنگ اخیر گفت یکی از پرسشهای مهم این بود که اگر مردم در آن روزها به سرمایه خود نیاز داشتند، چه گزینههایی برای دسترسی به آن وجود داشت. او توضیح داد بررسیها نشان میدهد در روزهای ابتدایی جنگ، معدود بازارهایی که همچنان فعال بودند سرویسهای دیجیتال مانند طلا و رمزارز بودند.
به گفته شامخی، در ۲۴ ساعت ابتدایی آغاز جنگ، میزان برداشت ریالی در نوبیتکس سه برابر میانگین معمول افزایش یافت. بررسیها نشان میداد بخش زیادی از این برداشتها مربوط به کاربرانی بوده که برای تأمین هزینههای روزمره مانند خوراک یا اقامت در شرایط جنگی به نقدینگی نیاز داشتند.
او همچنین به نقش سایر پلتفرمهای دیجیتال در مدیریت شرایط بحرانی اشاره کرد. به گفته او، گزارش دیجیکالا نشان میدهد در روزهای ابتدایی جنگ جستوجو و خرید کالاهایی مانند کنسرو، نان خشک، شارژر و پاوربانک بین ۹ تا ۱۲ برابر افزایش یافته است. در همین مدت، اسنپ نیز با اختلالات GPS و اینترنت مواجه شد که باعث افزایش حدود شش برابری شکایتهای مرتبط با مسیریابی شد. این پلتفرم برای حل مشکل، امکان ثبت دستی موقعیت مکانی را برای کاربران فراهم کرد.
شامخی افزود: در همان دوره سفرهای بینشهری در اسنپ حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ درصد افزایش یافت؛ موضوعی که نشان میداد بسیاری از کاربران برای فاصله گرفتن از مناطق پرخطر به شهرهای دیگر سفر میکنند. همزمان سرویسهای رزرو اقامتگاه آنلاین نیز با افزایش تقاضا مواجه شدند.
او در ادامه با اشاره به نمونههای بینالمللی گفت: در بحرانهایی مانند جنگ اوکراین نیز شرکتهای فناوری نقش مهمی در کمک به مردم ایفا کردند. برای مثال برخی پلتفرمهای حملونقل قابلیت «راننده داوطلب» را فعال کردند تا افراد بتوانند بهصورت رایگان مردم را به مناطق امن منتقل کنند. همچنین دولت اوکراین با همکاری شرکتهای فناوری، امکانی در یک اپلیکیشن دولتی فراهم کرد تا نوزادان تازه متولد شده بتوانند بهصورت آنلاین هویت و مدارک رسمی دریافت کنند.
شامخی با تأکید بر اثر اهرمی اقتصاد دیجیتال بیان کرد: در اقتصاد سنتی معمولاً با دو برابر شدن منابع، خروجی نیز دو برابر میشود؛ اما در اقتصاد دیجیتال افزایش ظرفیت زیرساخت میتواند امکان ارائه خدمات را چندین برابر کند. به گفته او، به همین دلیل شرکتهای فناوری سهم قابل توجهی از ثروت جهانی را در اختیار دارند.
او افزود: در حال حاضر حدود ۱۵ درصد از اقتصاد جهان به اقتصاد دیجیتال اختصاص دارد، در حالی که این سهم در ایران حدود ۵ درصد برآورد میشود. به گفته شامخی، توسعه زیرساختها میتواند سهم اقتصاد دیجیتال در کشور را افزایش دهد و در شرایط بحرانی نیز به تابآوری جامعه کمک کند.
در ادامه این رویداد، سیدحامد قنادپور، مدیرعامل تارا، با بررسی رفتار مصرفکنندگان در شرایط جنگ از منظر اقتصاد رفتاری گفت: در شرایط عدم قطعیت، الگوی تصمیمگیری افراد تغییر میکند و بهجای حداکثرسازی سود، تلاش میکنند ریسک ادراکشده خود را کاهش دهند.
او با استناد به دادههای این پلتفرم اعلام کرد: در دوره بحران تعداد کاربران فعال حدود ۷ درصد افزایش یافته و مجموع مبلغ مصرفی نیز حدود ۴۰ درصد رشد داشته است. همچنین میانگین خرید هر کاربر حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
به گفته قنادپور، یکی از مهمترین تغییرات رفتاری در این دوره افزایش استفاده از خرید اعتباری بود. سهم خرید اعتباری که پیش از بحران حدود ۸۹ درصد بود، در اوج بحران به ۹۴ درصد رسید؛ در حالی که خرید نقدی حدود ۴۰ درصد کاهش یافت.
مدیرعامل تارا توضیح داد: این رفتار بیشتر به دلیل تلاش مردم برای حفظ نقدینگی بود. به گفته او، در شرایطی که آینده قابل پیشبینی نیست، داشتن پول نقد احساس امنیت و اختیار بیشتری به افراد میدهد.
قنادپور همچنین به تغییر ترکیب سبد خرید در بحران اشاره کرد. به گفته او، سهم کالاهای ضروری افزایش یافت، در حالی که حوزههایی مانند سفر، گردشگری، فرهنگ و سرگرمی کاهش مصرف را تجربه کردند. در مقابل دستههایی مانند سوپرمارکت، خانه و آشپزخانه و حتی برخی کالاهای خوراکی مانند آجیل و شیرینی رشد قابل توجهی داشتند؛ موضوعی که نشان میدهد در شرایط بحران، توجه مردم بیشتر به خانه و خانواده معطوف میشود.
او در پایان تأکید کرد: دادههای رفتاری پلتفرمهای فینتک تنها آمار تراکنش نیستند، بلکه میتوانند پنجرهای برای مشاهده تغییرات اجتماعی باشند: «در این دادهها فقط میلیونها تراکنش دیده نمیشود؛ بلکه میلیونها تصمیم انسانی درباره امنیت، نیاز و آینده دیده میشود. چیزی که در نهایت نشان میدهد مردم حتی در سختترین شرایط هم زندگی را ادامه میدهند.»
