در شرایط نااطمینانی اقتصادی و افزایش تنشها، رفتار مالی کاربران نیز تغییر میکند. موضوعی که در پنل «اعتبار، پرداخت و رفتار مالی در اقتصاد جنگ» در فیناپ ۲۳ مورد بررسی قرار گرفت و مدیران حوزه بانکی و فینتک از تجربه ماههای اخیر در بازار مالی و اعتباری گفتند.
محمدرضا پارسافرد، معاون توسعه کسبوکار دیجیتال بانک پارسیان، در این پنل توضیح داد که صنعت اعتبار و تأمین مالی در چنین شرایطی با یک چالش دوگانه روبهرو میشود. از یک سو با افزایش ریسک نکول و بالا رفتن ریسک اعتباری مواجه است و از سوی دیگر تقاضای عمومی برای دسترسی به منابع مالی و خدمات اعتباری بیشتر میشود. به گفته او، بانکها، لندتکها و سایر بازیگران این حوزه باید میان مدیریت ریسک و پاسخگویی به نیازهای جدید مشتریان تعادل ایجاد کنند.
پارسافرد همچنین به تغییر الگوی خرید کاربران در دورههای نااطمینانی اشاره کرد و گفت در چنین شرایطی تقاضا برای کالاها و خدماتی که به حفظ کیفیت زندگی یا تأمین نیازهای ضروری کمک میکنند افزایش مییابد. به اعتقاد او، شناخت دقیق این تغییرات رفتاری برای بانکها، شرکتهای پرداخت و فینتکها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا طراحی محصولات و خدمات آینده بدون درک رفتار کاربران در زمان بحران ممکن نیست.
او با اشاره به تغییر الگوی تقاضا برای دریافت اعتبار توضیح داد که در دورههای نااطمینانی، درخواستها بیشتر به سمت تسهیلات خرد حرکت میکند. وقتی خریدهای بزرگ و کالاهای سرمایهای برای بخش زیادی از جامعه دشوار میشود، افراد ترجیح میدهند از اعتبارهای کوچک برای تأمین نیازهای روزمره استفاده کنند. در نتیجه ارائهدهندگان این نوع تسهیلات به بازیگران مهمتری در زندگی مالی کاربران تبدیل میشوند.
به گفته پارسافرد، آمارهای شبکه بانکی نیز این تغییر را تأیید میکند. سهم تسهیلات خرد و مصرفی از کل تسهیلات بانکی از ۲۲ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲۶ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این در حالی است که مجموع تسهیلات پرداختی شبکه بانکی حدود ۴۳ درصد رشد داشته و مصرفکنندگان توانستهاند سهم بیشتری از این رشد را به خود اختصاص دهند. او این روند را نشانه افزایش تقاضا برای تسهیلات خرد با افق کوتاهمدت دانست.
در بخش دیگری از این پنل، محمدمهدی تقیپور مدیرعامل بهپرداخت ملت با اشاره به تفاوت تجربه بحران در تهران و سایر شهرها گفت دادههای تراکنشی نشان میدهد بخش بزرگی از کشور شرایطی مشابه تهران را تجربه نکردهاند. هرچند الگوی مصرف در بسیاری از نقاط به سمت کالاهای ضروری تغییر کرده بود، اما در بسیاری از شهرها کسبوکارها همچنان فعال بودند و رفتار اعتباری تفاوت چشمگیری با گذشته نداشت.
به گفته تقیپور، بیشترین تغییر رفتار در میان شهروندان تهرانی دیده شد؛ افرادی که به دلیل دور شدن از محل زندگی یا کسبوکار خود با محدودیت دسترسی به منابع مالی مواجه شده بودند و بیشتر از ابزارهایی استفاده کردند که قدرت خریدشان را حفظ میکرد.
او همچنین به نقش شرکتهای اعتباری و فینتکها در دورههای بحران اشاره کرد و گفت در شرایطی که بخشی از ظرفیتهای سنتی دولت با محدودیت مواجه میشود، این شرکتها میتوانند به بازوی کمکی حاکمیت تبدیل شوند. به همین دلیل نیز نگاه سیاستگذاران به حوزه اعتبار و تسهیل مقررات جدیتر شده است.
تقیپور معتقد است در شرایط کمبود منابع، صرف ارائه اعتبار کافی نیست و باید این منابع بهصورت هدفمند به سمت نیازهای واقعی اقتصاد هدایت شوند. به گفته او، اعتباری که صرف خرید داراییهایی مانند طلا شود کمکی به اقتصاد نمیکند و حتی میتواند فشارهای اقتصادی را افزایش دهد؛ در حالی که هدایت اعتبار به زنجیره تأمین و فعالیتهای اقتصادی میتواند به تداوم کسبوکارها در شرایط بحران کمک کند.
او همچنین از افزایش توجه سیاستگذاران به تابآوری شبکه پرداخت خبر داد و گفت یکی از بحثهای مهم این بود که چرا تمام تراکنشها باید از یک نقطه مرکزی عبور کنند. همین موضوع باعث شد راهکارهایی مانند پرداخت آفلاین، توسعه کیف پول و حتی ارتباط مستقیم بانکها با یکدیگر جدیتر دنبال شود تا در صورت بروز اختلال، کل شبکه پرداخت دچار مشکل نشود.
تقیپور در ادامه به ظرفیت گسترده شبکه پذیرندگی کشور اشاره کرد و گفت میلیونها پایانه فروش در سراسر کشور فعال هستند و اتصال خدمات اعتباری به این شبکه میتواند دسترسی کاربران به اعتبار را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. به گفته او، اعتبار در حال حرکت از فضای صرفاً آنلاین به سمت شبکه فیزیکی پرداخت است؛ روندی که میتواند به توسعه اقتصاد دیجیتال و کاهش وابستگی به پول نقد کمک کند.
در ادامه این پنل، محمدمهدی مومنی مدیرعامل ازکیوام نیز از تغییر رفتار مالی کاربران در ماههای اخیر گفت. او توضیح داد که حدود یک هفته پس از افزایش تنشها، کاربران بهطور محسوسی به سمت خرید طلا حرکت کردند؛ زیرا بسیاری از افراد با تصور افزایش نااطمینانی و کاهش ارزش پول ملی تلاش میکردند داراییهای خود را به طلا تبدیل کنند.
به گفته مومنی، در حوزه اعتبار خرد نیز الگوی مصرف تغییر کرده و استفاده از اعتبار به جای خرید پوشاک و کالاهای غیرضروری بیشتر به سمت تأمین کالاهای مصرفی روزمره و نیازهای ضروری رفته است.
مدیرعامل ازکیوام همچنین به تغییر رفتار کاربران در بازپرداخت اقساط اشاره کرد و گفت در هفته نخست بحران، بسیاری تصور میکردند با یک درگیری کوتاهمدت مواجه هستیم و بنابراین تغییری در بازپرداخت اقساط دیده نمیشد. اما با افزایش احتمال طولانی شدن جنگ، رفتار کاربران نیز تغییر کرد.
به گفته او، پیش از بحران بیش از ۸۷ درصد مشتریان این پلتفرم خوشحساب بودند، اما با افزایش نااطمینانی اقتصادی، نرخ پرداخت بهموقع اقساط کاهش یافت. با این حال، در هفتههای اخیر و با مشاهده برخی نشانههای ثبات اقتصادی، روند افت کیفیت اعتباری کاربران تا حدی متوقف شده و نشانههایی از بهبود در رفتار بازپرداخت اقساط دیده میشود.
