پروژه دستیارهای هوش مصنوعی که در ابتدای راه با هدف هوشمندسازی محدود دستگاه‌های اجرایی آغاز شده بود، اکنون در یک چرخش استراتژیک، مسیر بلندمدت خود را پیدا کرده است. معاونت علمی ریاست‌جمهوری اعلام کرده که این طرح نه یک برنامه موقت، بلکه هسته اولیه شکل‌گیری «دستیار جامع نظام حکمرانی» است که قرار است در آینده به بازوی کمکی مدیران ارشد کشور و حتی رئیس‌جمهور تبدیل شود. در این مسیر، پروژه‌ها از فاز «آزمایشگاهی» خارج شده و به سمت قراردادهای کلان و صنعتی حرکت کرده‌اند؛ به‌طوری‌که اگر در گذشته هوشمندسازی برای یک چاه نفت حمایت می‌شد، اکنون قراردادهای کلان برای بهینه‌سازی ده‌ها حلقه چاه به امضا رسیده است. این تغییر رویکرد نشان می‌دهد دولت قصد دارد هوش مصنوعی را از سطح یک نماد تکنولوژیک، به ابزاری برای حل چالش‌های واقعی صنعت و اجرا تبدیل کند.
از هوشمندسازی چاه‌های نفت تا تغییر مدل بودجه‌ریزی
معاونت علمی برای اطمینان از «نیاز واقعی» دستگاه‌ها به این فناوری، مدل حمایتی را به‌کلی تغییر داده است. در فاز جدید، دوران حمایت صددرصدی دولت به پایان رسیده و قرار است وزارتخانه‌ها با پرداخت بخشی از هزینه‌ها، عملاً در این مسیر شریک شوند. طبق مصوبه جدید، ۷۰ درصد هزینه‌های پروژه‌های دستیار هوش مصنوعی توسط معاونت علمی و ۳۰ درصد آن توسط وزارتخانه‌های متقاضی تأمین می‌شود. نکته قابل‌تأمل این است که این سهم‌بندی قرار است در سال آینده معکوس شود؛ یعنی وزارتخانه‌ها ۷۰ درصد بار مالی را بر عهده بگیرند. این تصمیم با هدف عملیاتی کردن پروژه‌ها گرفته شده است تا دستگاه‌های اجرایی به جای «دریافت رایگان فناوری»، به دنبال «ارزش‌افزوده و بهره‌وری» از محل اجرای طرح باشند. از ۱۵ تیرماه نیز قراردادهای جدید تنها در صورتی تمدید می‌شوند که وزارتخانه‌ها سهم مالی خود را پرداخت کرده و دانشگاه‌ها نیز تعهدات قبلی را به اتمام رسانده باشند.
هوش مصنوعی در قامت «کمک‌خلبان» نظام حکمرانی
در شرایطی که بحث‌های زیادی پیرامون تهدید هوش مصنوعی برای مشاغل وجود دارد، معاونت علمی تأکید دارد که این ابزارها قرار نیست جای مدیران را بگیرند، بلکه نقش «کمک‌خلبان» را ایفا خواهند کرد. معاون علمی رئیس‌جمهور معتقد است روش‌های مدیریتی سنتی در مواجهه با «کلان‌داده‌ها» شکست‌خورده هستند و مدیران امروز بیش از هر زمان دیگری به تحلیلی نیاز دارند که فراتر از توان انسانی باشد. هدف این پروژه، جایگزینی مدیر نیست، بلکه ایجاد بستری است که مدیران بتوانند بر پایه داده‌های دقیق و تحلیل‌های هوشمند، تصمیمات بهینه‌تری بگیرند. با وجود چالش‌هایی نظیر قطعی اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی که در یک سال گذشته سرعت پیشرفت طرح را تحت‌تأثیر قرار داده بود، اکنون موضوع دستیارهای هوش مصنوعی به یکی از مباحث اصلی در جلسات وزرا تبدیل شده است تا فاصله میان جایگاه علمی ایران در تولید مقالات هوش مصنوعی و کاربرد عملی آن در ساختار اجرایی کشور، به‌تدریج کاهش یابد.
