در جریان اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی (WSIS)، محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، از فصل جدیدی در زیستبوم نوآوری کشور پرده برداشته است. در حالی که توسعه زیرساختهای ارتباطی مانند ۵G در مراکز استانها به مراحل تکمیلی رسیده، حالا تمرکز دولت بر لایه خدمات هوشمند و استفاده از توانمندیهای بخش خصوصی در قالب «اپراتورهای تخصصی هوش مصنوعی» معطوف شده است. صدر با تأکید بر اینکه فناوری باید در خدمت همه شهروندان باشد، سیاستهای جدید ایران را برای عبور از شکاف دیجیتال و ورود به عصر هوش مصنوعی تشریح کرد.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات با اشاره به برنامههای توسعه پنجساله کشور، اعلام کرد: صدور مجوز برای «اپراتورهای تخصصی هوش مصنوعی» در دستور کار قرار گرفته است تا فرآیند هوشمندسازی خدمات دولتی و صنعتی شتاب بیشتری بگیرد. در این مدل جدید، توسعه دستیارهای هوشمند برای ارتقای کیفیت خدمات الکترونیکی در اولویت است. صدر تأکید کرد که ایران به دنبال ایجاد زیرساختهای نرمافزاری ملی برای پردازش مدلهای زبان بزرگ (LLM) است و آمادگی دارد در توسعه «مدل زبان بزرگ فارسی» با کشورهای منطقه همکاری کند. این تحول، تنها به نرمافزار محدود نمیشود و توسعه توان پردازشی و زیرساختهای سختافزاری ملی نیز به عنوان پیشنیاز این اپراتورها در برنامه راهبردی کشور گنجانده شده است.
همزمان با این اقدامات، پوشش پهنباند سیار اکنون تقریباً تمام نقاط ایران را دربر گرفته و از طریق طرح خدمات عمومی اجباری (USO)، دسترسی مناطق روستایی به اینترنت با قیمت مناسب فراهم شده است. به گفته صدر، ایران با تکیه بر اپراتورهای دولتی و خصوصی توانسته است پلتفرمهای بومی موفقی در حوزههای پیامرسان، تجارت الکترونیک و پخش آنلاین ایجاد کند که اکنون بستر مناسبی برای تزریق قابلیتهای هوش مصنوعی و ارتقای تجربه کاربری محسوب میشوند.
معماری «سامانه سامانهها»؛ راهکار ایران برای مقابله با چندپارگی دیجیتال و تحریمها
بخش دیگری از استراتژی سازمان فناوری اطلاعات، حل معضل جزیرهای بودن خدمات دولتی از طریق معماری نوین «سامانه سامانهها» (SoS) است. صدر توضیح داد که این رویکرد ضمن حفظ استقلال سازمانها، امکان تعامل امن و استاندارد میان دستگاههای مختلف را بدون خدشه به حاکمیت دادهها فراهم میکند. این مدل معماری، کلید اصلی ارائه خدمات الکترونیکی فراگیر و کارآمد است که به گفته صدر، بخشی از مسئولیت اجتماعی دولتها برای تضمین بهرهمندی برابر همه شهروندان از فناوری به شمار میرود.
با این حال، مسیر تحول دیجیتال ایران با چالشهای بینالمللی نیز روبروست. معاون وزیر ارتباطات در میزگرد تخصصی وزرا، با انتقاد از «اقدامات قهری یکجانبه»، تحریمها را مانعی جدی برای تحقق اهداف جامعه اطلاعاتی دانست. وی هشدار داد که محدودیتهای ایجاد شده در مسیر انتقال فناوری و رقابت شرکتهای فناور در کشورهای در حال توسعه، به جای کاهش شکاف دیجیتال، به تعمیق آن منجر شده است. صدر در پایان بر موضع ایران مبنی بر ضرورت شکلدهی به آیندهای عادلانه تأکید کرد و یادآور شد که هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور باید بدون استثنا و به دور از تنشهای سیاسی، در خدمت توسعه پایدار تمامی کشورها قرار گیرند.
