رئیس مرکز ملی فضای مجازی میگوید بسیاری از متخصصان فناوری با وجود درآمد بالا و جایگاه شغلی مناسب، بهدلیل محدودشدن مسیر پیشرفت و اثرگذاری حرفهای تصمیم به مهاجرت میگیرند.
مهاجرت متخصصان فناوری همیشه نتیجه درآمد پایین یا نبود موقعیت شغلی نیست. رئیس مرکز ملی فضای مجازی میگوید بخش قابلتوجهی از نیروهای متخصص، پس از رسیدن به شرکتهای بزرگ و موقعیتهای شغلی تثبیتشده، بهدلیل محدودشدن فرصتهای رشد و اثرگذاری، کشور را ترک میکنند.
سیدمحمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در نشست تخصصی «دیاسپورای فناوری؛ دارایی راهبردی یا تهدید علیه امنیت ملی؟» گفت مهاجرت متخصصان فناوری از یک سو نشاندهنده کیفیت آموزش و توان تخصصی نیروهای ایرانی در سطح جهانی است، اما از سوی دیگر، ضعف زیستبوم داخلی در حفظ این نیروها را آشکار میکند.
آقامیری با اشاره به تغییر الگوی مهاجرت نیروهای متخصص توضیح داد:
بخش عمدهای از مهاجرتها نه از شرکتهای کوچک و نوپا، بلکه از دل شرکتهای بزرگ و پیشران فناوری کشور اتفاق میافتد.
بهگفته او، این گروه از متخصصان معمولاً درآمد بالا، جایگاه شغلی تثبیتشده و شرایط رفاهی مناسبی دارند؛ بااینحال، بهدلیل آنچه آقامیری «احساس سقف» توصیف میکند، تصمیم به مهاجرت میگیرند. منظور از این تعبیر، رسیدن به نقطهای است که فرد دیگر امکان چندانی برای رشد حرفهای، توسعه فردی یا اثرگذاری در مقیاس بزرگتر نمیبیند.
مسیر مهاجرت متخصصان؛ از استارتاپها تا شرکتهای خارجی
رئیس مرکز ملی فضای مجازی میگوید دادههای مهاجرت از وجود یک الگوی مشخص حکایت دارند: متخصصان ابتدا از شرکتهای کوچکتر به مجموعههای بزرگ داخلی میروند و در مرحله بعد، برای ادامه مسیر حرفهای خود راهی شرکتها و بازارهای خارجی میشوند.
از نگاه آقامیری، افزایش فرصت رشد و نقشآفرینی متخصصان میتواند به حفظ سرمایه انسانی کمک کند. او راهکار این مسئله را طراحی و توسعه پروژههای بزرگمقیاس در کشور میداند؛ پروژههایی که ظرفیت بیشتری برای مشارکت نیروهای تراز اول و اثرگذاری آنها ایجاد کنند.
او درباره مسئولیت حاکمیت در این زمینه گفت:
وظیفه اصلی ما این است که با توسعه پروژههای بزرگمقیاس، مانعزدایی و بازکردن فضا برای نقشآفرینی نخبگان، کاری کنیم که آنها در کشور احساس سقف نکنند.
بهگفته رئیس مرکز ملی فضای مجازی، این مرکز برنامههایی برای کمک به توسعه پروژههای بزرگ، بهویژه در بخش خصوصی، در دست اجرا دارد. بااینحال، در این نشست جزئیاتی درباره نوع حمایتها، بودجه مورد نیاز یا زمانبندی اجرای برنامهها ارائه نشد.
محمدمهدی عصاری، مسئول میز سرمایه انسانی دیجیتال پژوهشگاه فضای مجازی، نیز در ادامه این نشست به نقش نیروی انسانی متخصص در آینده اقتصاد جهان پرداخت.
او با استناد به برآوردهای بینالمللی گفت حداکثر تا سال ۲۰۷۰ مرز میان اقتصاد سنتی و اقتصاد دیجیتال از بین خواهد رفت و تمام اقتصاد جهان ماهیتی دیجیتال پیدا خواهد کرد.
براساس آماری که عصاری ارائه کرد، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی جهان، با احتساب اثرات ثانویه آن بر سایر صنایع، به ۴۱ درصد یا حدود ۵۳ هزار میلیارد دلار رسیده است. نرخ رشد اقتصاد دیجیتال نیز ۹٫۵ درصد اعلام شده که نزدیک به سه برابر نرخ رشد ۳٫۳ درصدی اقتصاد عمومی جهان است.
عصاری با اشاره به اهمیت متخصصان فناوری در شکلگیری این اقتصاد گفت:
براساس گزارش مؤسسه مککنزی، یک کارمند متخصص دیجیتال سالانه ۱٫۲ میلیون دلار ارزش خلق میکند؛ رقمی که حدود پنج برابر ارزش ایجادشده توسط یک کارمند سنتی است.
او همچنین اعلام کرد ۶۴ درصد از یونیکورنهای آمریکا را مهاجران یا فرزندان آنها بنیانگذاری کردهاند و مجموع ارزش این شرکتها به بیش از ۱٬۵۰۰ میلیارد دلار میرسد.
دیاسپورای فناوری؛ تهدید امنیتی یا دارایی راهبردی؟
مسئول میز سرمایه انسانی دیجیتال پژوهشگاه فضای مجازی، مهاجرت نخبگان را پدیدهای رایج در جهان دانست؛ اما تأکید کرد آنچه این پدیده را در ایران به یک مخاطره تبدیل میکند، صرفاً خروج متخصصان نیست، بلکه قطع کامل ارتباط آنها با زیستبوم علم، فناوری و نوآوری داخل کشور است.
بهاعتقاد عصاری، نگاه سیاستگذاران به دیاسپورای فناوری باید از یک «تهدید امنیتی» به یک «دارایی راهبردی» تغییر کند. او ایجاد شبکهها و پلتفرمهایی برای حفظ ارتباط با متخصصان خارج از کشور را یکی از راههای تبدیل مهاجرت به فرصت دانست.
در چنین مدلی، متخصصان ایرانی خارج از کشور میتوانند بهعنوان منتور، مربی یا مشاور، تجربه و دانش خود را به زیستبوم فناوری داخل منتقل کنند؛ بدون آنکه بازگشت فیزیکی آنها تنها معیار استفاده از این ظرفیت باشد.
نشست «دیاسپورای فناوری؛ دارایی راهبردی یا تهدید علیه امنیت ملی؟» با حضور مدیران مرکز ملی فضای مجازی و پژوهشگاه فضای مجازی برگزار شد و به بررسی مهاجرت متخصصان فناوری و ضرورت بازنگری در سیاستهای مرتبط با سرمایه انسانی اقتصاد دیجیتال اختصاص داشت.
