در نشست «زیستبوم دیجیتال ایرانیان؛ یافتههای یک نظرسنجی»، نتایج پژوهش «نگرش کاربران اینترنت درباره شبکههای اجتماعی و فناوریهای ارتباطی» با حضور پژوهشگران و مدیران حوزه ارتباطات بررسی شد. دادههای این پژوهش که از میان ۴۰۶۰ نفر جمعآوری شده، از تغییر الگوی استفاده کاربران از سکوهای دیجیتال، مخالفت گسترده با قطع اینترنت و افزایش استقبال از هوش مصنوعی حکایت دارد.
از مهاجرت به «بله» تا هزینه ۱۵ همتی فیلترشکنها
محمد رهبری، پژوهشگر شبکههای اجتماعی و مشاور وزیر ارتباطات، با اشاره به نتایج این پژوهش گفت سهم استفاده از پیامرسان «بله» از حدود ۹ درصد به بیش از ۶۰ درصد رسیده که به گفته او، نشانه مهاجرت بخشی از کاربران به سکوهای داخلی است. با این حال، او تأکید کرد این تغییر به معنای کنار گذاشتن پلتفرمهای خارجی نیست و میزان استفاده از شبکههای اجتماعی خارجی همچنان از نمونههای داخلی بیشتر است.
رهبری همچنین اعلام کرد ۷۵ درصد کاربران از فیلترشکن استفاده میکنند؛ ۶۷ درصد از نسخههای رایگان و ۱۸ درصد نیز از فیلترشکنهای پولی استفاده میکنند. به گفته او، اگر جمعیت کاربران بالای ۱۵ سال کشور ۶۵ میلیون نفر در نظر گرفته شود، ماهانه بین ۱۱ تا ۱۵ هزار میلیارد تومان برای خرید فیلترشکن هزینه میشود.
او همچنین به نتایج مربوط به نگرش کاربران نسبت به اینترنت اشاره کرد و توضیح داد: حدود دو سوم مردم حتی در شرایط جنگ نیز با قطع اینترنت مخالف هستند. به گفته او، ۴۷ درصد کاربران اعلام کردهاند قطع اینترنت باعث خشم آنها میشود و این رقم در مراکز استانها به ۵۳ درصد میرسد. همچنین ۳۰ درصد پاسخدهندگان گفتهاند اختلال یا قطع اینترنت مستقیماً به درآمد آنها آسیب میزند.
رهبری در ادامه هشدار داد: تداوم محدودیتهای اینترنتی در کنار استفاده گسترده از فیلترشکن، میتواند تمایل کاربران به اینترنت ماهوارهای مانند استارلینک را افزایش دهد. او همچنین گفت ۵۴ درصد افراد زیر ۳۰ سال از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده میکنند و این موضوع نشان میدهد سیاستگذاری باید با سرعت تغییرات فناوری همگام شود.
هشدار درباره خشم کاربران و شکاف اعتماد
آرش وکیلیان، مدیرکل ساماندهی حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی، با استناد به دادهکاویهای انجامشده گفت: نتایج پژوهش از شکلگیری خشم در میان کاربران خبر میدهد و دولت باید این موضوع را در تصمیمگیریهای خود لحاظ کند. او تأکید کرد سیاست شورای عالی فضای مجازی، حکمرانیپذیر کردن فضای مجازی است و نه قطع اینترنت.
وکیلیان همچنین برنامه سهمرحلهای بازگشایی سکوهای خارجی را تشریح کرد. به گفته او، در فاز نخست گوگلپلی و واتساپ، در فاز دوم تلگرام و یوتیوب و در فاز سوم اینستاگرام، همراه با اجرای مجموعهای از اقدامات حمایتی و قانونگذاری، در برنامه بازگشایی قرار گرفتهاند.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، نیز با اشاره به نتایج پژوهش گفت: افزایش تمایل کاربران به اینترنت ماهوارهای میتواند بر شیوه حکمرانی در این حوزه اثر بگذارد. او مخالفت مردم با دسترسی متفاوت مسئولان و شهروندان به اینترنت را نشانه کاهش اعتماد عمومی دانست و گفت این شکاف، مشروعیت سیاستگذاری را با چالش مواجه میکند.
چیتساز همچنین تأکید کرد: قطع اینترنت جریان اطلاعات را متوقف نمیکند، بلکه مرجعیت تولید و مصرف محتوا را به سمت منابع خارجی سوق میدهد. او افزود نتایج پژوهش نشان میدهد مخالفت مردم با قطع اینترنت در شرایط جنگ حتی بیشتر از دوران ناآرامیهای اجتماعی بوده است.
در ادامه نشست، هادی خانیکی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، اینترنت را بخشی از «زیست دیجیتال» مردم توصیف کرد و گفت: سیاستگذاری در این حوزه نباید صرفاً با نگاه فنی یا امنیتی انجام شود. او با اشاره به وابستگی اینترنت به اقتصاد، معیشت، سلامت، فرهنگ و رسانه، تأکید کرد هر تصمیم درباره کیفیت دسترسی یا محدودیت اینترنت، مستقیماً بر زندگی روزمره مردم اثر میگذارد.
خانیکی در پایان خواستار به رسمیت شناختن اینترنت بهعنوان زیرساخت زندگی اجتماعی، سنجش مستمر تجربه کاربران، تفکیک سیاستگذاری در شرایط بحران از وضعیت عادی و مشارکت دادن مردم در فرآیند تصمیمگیری شد و هشدار داد بیتوجهی به صدای جامعه، شکاف میان مردم و سیاستگذاران را عمیقتر خواهد کرد.
