صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر با هدف ایجاد یک زیرساخت مالی تخصصی برای حوزه‌های فرهنگ، هنر، رسانه و صنایع خلاق رونمایی شد؛ صندوقی که قرار است با ارائه تسهیلات، صدور ضمانت‌نامه و سرمایه‌گذاری خطرپذیر، مسیر اتصال ایده‌های خلاق به سرمایه و بازار را هموار کند.
مراسم رونمایی از صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهوری، اصغر نورالله‌زاده، رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و جمعی از مدیران دولتی و فعالان بخش خصوصی برگزار شد.
این صندوق با پیگیری مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر و با مشارکت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، شرکت پگاه داده‌کاوان شریف، شرکت انتقال داده‌های آسیاتک و شتاب‌دهنده کارآفرینی اجتماعی شکل گرفته است.
عبور از حمایت بلاعوض به تأمین مالی بازگشت‌پذیر
سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، در این مراسم گفت رویکرد این مؤسسه از انجام اقدامات تصدی‌گرایانه و اجرایی به یک نهاد پلتفرمی تغییر کرده است؛ نهادی که بتواند میان حاکمیت، بخش خصوصی و زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه نقش واسط ایفا کند.
به گفته پژمان، یکی از مسائل اصلی این زیست‌بوم، تأمین مالی و طراحی ابزارهای مالی متناسب با ماهیت فعالیت‌های فرهنگی و هنری است. او با اشاره به حرکت اقتصاد جهانی از اقتصاد سنتی به اقتصاد خلاق، بر ضرورت به‌رسمیت‌شناختن دارایی‌های نامشهود مانند مالکیت فکری، محتوا، نرم‌افزار و برند در نظام مالی کشور تأکید کرد.
پژمان معتقد است مدل سنتی توزیع منابع دولتی در قالب کمک بلاعوض یا گرنت، به‌تنهایی پاسخگوی توسعه اقتصاد فرهنگ و هنر نیست. به گفته او، دولت باید از تأمین‌کننده مستقیم اعتبار به طراح زیست‌بوم مالی تبدیل شود و منابع حمایتی را تا حد امکان به سمت ابزارهای بازگشت‌پذیر سوق دهد.
او درباره مدل فعالیت صندوق توضیح داد که منابع دولت و بخش خصوصی در صندوق تجهیز و سپس در قالب تسهیلات، ضمانت‌نامه و سرمایه‌گذاری خطرپذیر در اختیار فعالان زیست‌بوم قرار می‌گیرد.
ضمانت‌نامه برای کاهش ریسک کسب‌وکارهای فرهنگی
یکی از کارکردهای اصلی صندوق، صدور ضمانت‌نامه برای کاهش ریسک کسب‌وکارهای فرهنگ و هنر عنوان شده است.
پژمان با اشاره به دشواری تأمین مالی کسب‌وکارهای فرهنگی از مسیر نظام بانکی گفت صندوق می‌تواند با صدور ضمانت‌نامه، از جمله ضمانت‌نامه تعهد پرداخت، بخشی از این ریسک را پوشش دهد. همچنین ظرفیت سرمایه‌گذاری صندوق می‌تواند به تبدیل ایده‌ها و دارایی‌های فکری به محصولات و سرمایه اقتصادی کمک کند.
چشم‌انداز صندوق نیز تنها به تأمین مالی داخلی محدود نشده است. مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر از برنامه‌هایی برای کمک به تجاری‌سازی محصولات، ایجاد بازارهای جدید، جذب منابع خارجی و توسعه صادرات فرهنگ، هنر و محتوا خبر داد.
صالحی: تأمین مالی پایدار یکی از اهرم‌های اصلی توسعه صنایع خلاق است
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، صنایع خلاق را حوزه‌ای راهبردی در اقتصاد کشور دانست و تأمین مالی پایدار را یکی از اهرم‌های اصلی شکل‌گیری و تقویت زیست‌بوم این صنایع عنوان کرد.
به گفته صالحی، صنایع خلاق از نظر تولید، اشتغال، گردش مالی، صادرات و درآمدهای ملی به حوزه‌ای راهبردی تبدیل شده‌اند و ایران نیز به دلیل ظرفیت‌های تاریخی، تمدنی و فرهنگی خود از مزیت‌های قابل‌توجهی در این حوزه برخوردار است.
او در عین حال تأکید کرد که حل مسئله تأمین مالی به‌تنهایی کافی نیست و مسائل صنایع خلاق باید به شکل شبکه‌ای دیده شوند. صالحی از وجود دست‌کم ۱۰ مسئله اساسی در این حوزه سخن گفت و پیشنهاد کرد برای آنها به‌جای پروژه‌های صرفاً مطالعاتی، پروژه‌های راهبردی و عملیاتی تعریف شود.
وزیر فرهنگ همچنین تأکید کرد منابع حمایتی باید به سمت سرمایه‌گذاری حرکت کنند، نه اینکه صرفاً به شکل حمایت‌های مستقیم توزیع شوند.
افشین: بخش خصوصی باید نقش اصلی را بر عهده بگیرد
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهوری، نیز با اشاره به ابزارهای مالی صندوق گفت یکی از ظرفیت‌های مهم آن امکان دریافت عاملیت مالی با ضریب یک به پنج است.
بر اساس این مدل، صندوق نوآوری و شکوفایی می‌تواند تا پنج برابر منابعی که صندوق توسعه فرهنگ و هنر برای یک برنامه اختصاص می‌دهد، منابع در اختیار آن قرار دهد و در هم‌سرمایه‌گذاری نیز مشارکت کند. به گفته افشین، این سازوکار می‌تواند ظرفیت پذیرش ریسک در سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر را افزایش دهد.
او تأکید کرد حضور معاونت علمی در ترکیب سهام‌داران با هدف کمک به راه‌اندازی و رشد صندوق است و در صورت تثبیت صندوق، این معاونت آمادگی خروج از ترکیب سهام‌داران را دارد.
افشین همچنین گفت بخش خصوصی باید نقش اصلی را در توسعه صندوق بر عهده بگیرد.
صندوق نوآوری آماده هم‌سرمایه‌گذاری است
اصغر نورالله‌زاده، رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، نیز اعلام کرد این صندوق آمادگی دارد علاوه بر خط اعتباری متداول، عاملیت مالی جداگانه‌ای برای صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر ایجاد کند.
او گفت این عاملیت می‌تواند با ضریب قابل‌توجه، برای نمونه یک به پنج، طراحی شود تا منابع صندوق فرهنگ و هنر و صندوق نوآوری با یکدیگر ترکیب و برای توسعه محصولات فناورانه فرهنگی و صنایع خلاق استفاده شوند.
نورالله‌زاده همچنین از آمادگی صندوق نوآوری برای مشارکت در هم‌سرمایه‌گذاری خبر داد و گفت در صورت شکست بخشی از سرمایه‌گذاری‌ها، صندوق نوآوری نیز متناسب با سهم خود در ریسک شریک خواهد بود.
تأکید بر KPI برای جلوگیری از تکرار مدل‌های گذشته
حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تأمین مالی را بخش مهمی از تحول در شیوه حمایت از فرهنگ و هنر دانست و بر توسعه مفهوم «فرهنگ‌بنیان» در کنار «دانش‌بنیان» تأکید کرد.
انتظامی در عین حال هشدار داد فعالیت صندوق نباید به مراسم رونمایی محدود شود. او پیشنهاد کرد برای صندوق شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) مشخص شود تا میزان تأمین مالی و تعداد فعالان فرهنگی استفاده‌کننده از خدمات آن در هر بازه زمانی قابل ارزیابی باشد.
یک هشدار درباره تکرار حمایت‌های گذشته
سعید حسینی، نایب‌رئیس هیئت‌مدیره شرکت شتاب‌دهنده کارآفرینی اجتماعی، نیز تأمین مالی را یکی از اصلی‌ترین نیازهای فعالان حوزه فرهنگ دانست و گفت براساس پیمایشی انجام‌شده، ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان تأمین مالی را مهم‌ترین نیاز خود اعلام کرده‌اند.
با این حال، او تأکید کرد صندوق نباید همان مسیر حمایت‌های گذشته را با پوششی جدید تکرار کند. به گفته حسینی، این ساختار نباید محل دریافت کمک بلاعوض باشد و باید روی کسب‌وکارهایی تمرکز کند که مراحل اولیه را پشت سر گذاشته‌اند و امکان فعالیت اقتصادی و بازپرداخت منابع را دارند.
او همچنین پیشنهاد کرد بخشی از منابع مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها وارد صندوق شود تا این منابع به‌جای مصرف یک‌باره، در چرخه تأمین مالی کسب‌وکارهای فرهنگی گردش کنند.
در مجموع، راه‌اندازی صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر تلاشی برای تغییر مدل تأمین مالی صنایع خلاق از حمایت مستقیم و مقطعی به سمت سرمایه‌گذاری، ضمانت و منابع بازگشت‌پذیر است؛ مدلی که موفقیت آن در نهایت به میزان جذب سرمایه بخش خصوصی، عملکرد واقعی صندوق و توانایی آن در تبدیل ایده‌های فرهنگی به کسب‌وکارهای پایدار و قابل‌تجاری‌سازی وابسته خواهد بود.
