دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی درباره فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی برای زنان و خانواده، نسبت به سوگیری جنسیتی دادهها، حذف برخی مشاغل زنانه، گسترش دیپفیک و شکلهای جدید خشونت هشدار داده و در عین حال، ظرفیت این فناوری برای توسعه آموزش و سلامت زنان را مورد توجه قرار داده است.
دفتر مطالعات فرهنگ و آموزش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارش «حکمرانی هوش مصنوعی (۱۳): فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی برای زنان و خانواده»، ابعاد مختلف تأثیر هوش مصنوعی بر زنان و خانواده را بررسی کرده است.
این گزارش با تمرکز بر سیاستگذاری اخلاقی در حوزه هوش مصنوعی هشدار میدهد که بیتوجهی به ابعاد جنسیتی این فناوری میتواند به تقویت کلیشههای جنسیتی، تبعیض و خدشهدار شدن جایگاه و کرامت زنان منجر شود.
سوگیری دادهها؛ یکی از تهدیدهای اصلی
براساس این گزارش، سیستمهای هوش مصنوعی مبتنی بر یادگیری عمیق ممکن است سوگیریهای موجود در دادههای آموزشی را بازتولید کنند. از آنجا که در برخی حوزهها دادههای کافی درباره زنان وجود ندارد، این مسئله میتواند پیامدهایی برای عدالت جنسیتی داشته باشد.
مرکز پژوهشهای مجلس همچنین نسبت به تأثیر اتوماسیون بر اشتغال زنان هشدار داده است. مشاغلی که سهم بالایی از زنان در آنها حضور دارند، بهویژه برخی فعالیتهای خدماتی و اداری، ممکن است بیش از سایر مشاغل در معرض خودکارسازی قرار گیرند. در این شرایط، آموزش مجدد و ارتقای مهارتها میتواند از افزایش خطر جایگزینی شغلی زنان جلوگیری کند.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس یکی دیگر از تهدیدهای هوش مصنوعی را شکلگیری روشهای جدید آزار و خشونت میداند. تولید تصاویر و محتوای جعلی با استفاده از هوش مصنوعی و فناوری دیپفیک میتواند به آزار مستمر افراد و گسترش خشونت جنسیتی مبتنی بر فناوری منجر شود. در بخش دیگری از گزارش نیز نسبت به تأثیر گسترش دیپفیک و آواتارها بر هویت جنسیتی، بهویژه در میان دختران، هشدار داده شده است.
گزارش همچنین با اشاره به توسعه رباتها و چتباتهای جنسی، بر ضرورت تدوین سیاستهایی برای حفظ ارزشهای اخلاقی و فرهنگی در محیط خانواده تأکید میکند.
هوش مصنوعی در کنار تهدید، فرصت هم ایجاد میکند
مرکز پژوهشهای مجلس در کنار تهدیدها، به فرصتهای هوش مصنوعی برای زنان نیز پرداخته است. براساس این گزارش، ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند دسترسی زنان به آموزش باکیفیت را افزایش دهند و چتباتهای تخصصی نیز ظرفیت استفاده در حوزه سلامت جسمی و روانی زنان را دارند.
در بخش پیشنهادهای گزارش، بر افزایش سواد هوش مصنوعی، نظارت بر دادهها برای جلوگیری از سوگیری و ممیزی سیستمها برای شناسایی خروجیهای تبعیضآمیز تأکید شده است.
پژوهشگران همچنین پیشنهاد کردهاند ساختارهایی برای توجه بیشتر به ابعاد اخلاقی هوش مصنوعی ایجاد شود و از ظرفیت نگاه و تجربه زنان در این فرایند استفاده شود.
براساس جمعبندی گزارش، سیاستگذاری هوش مصنوعی باید بهگونهای انجام شود که ضمن کاهش آسیبهای این فناوری برای زنان و خانواده، زمینه مشارکت و پیشرفت زنان در توسعه و استفاده از هوش مصنوعی نیز فراهم شود.
