گزارش جدید پلتفرم سوشال لیسنینگ «دیتاک»، تصویری تاریک و هشداردهنده از وضعیت اقتصاد دیجیتال ایران ترسیم می‌کند. داده‌های مربوط به ۱۱۶ روز قطعی اینترنت (بین سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵)، نشان می‌دهد که قطعی‌های مکرر نه تنها باعث اختلال موقت شده، بلکه منجر به «ریزش دائمی» مشاغل و تغییر ساختاری در رفتار کاربران و برندها شده است.
تحلیل فضای شبکه‌های اجتماعی (اینستاگرام، تلگرام، توییتر، یوتیوب و پلتفرم‌های داخلی) در بازه زمانی پرآشوب اخیر، فاش می‌کند که اکوسیستم فروشگاه‌های اینستاگرامی در حال تجربه یک فرسایش جدی است.
ریزش بی‌بازگشت
یکی از تکان‌دهنده ترین بخش‌های گزارش دیتاک، نرخ بازگشت کسب‌وکارها پس از دوره‌های قطعی اینترنت است. برخلاف تصور عمومی که قطعی‌ها را یک اتفاق گذرا می‌بیند، آمار نشان می‌دهد که هر قطعی، بخشی از این اکوسیستم را برای همیشه نابود می‌کند:
- پس از جنگ ۱۲ روزه: ۲۰ درصد از مشاغل اینستاگرامی دیگر به فعالیت خود بازنگشتند.
- پس از قطعی‌های دی و بهمن: رقم این ریزش به ۵۰ درصد رسید؛ یعنی از هر دو فروشگاهی که فعالیت می‌کردند، یکی دیگر هرگز بازنگشت.
- پس از قطعی ۸۸ روزه: ۴۰ درصد دیگر از فعالان این حوزه، کسب‌وکار خود را رها کردند.
این آمار نشان می‌دهد که قطعی‌های طولانی‌مدت، فراتر از یک وقفه ساده، به عنوان یک «عامل حذف از بازار» عمل می‌کنند که باعث می‌شود بسیاری از فعالان، توان مالی یا روانی خود را برای بازگشت به این پلتفرم از دست بدهند.
تأثیر این بحران، خود را در کمپین‌های بازاریابی نیز نشان داده است. گزارش دیتاک حاکی از آن است که برندها به دلیل نااطمینانی از وضعیت زیرساخت‌ها، دیگر حاضر به ریسک در کمپین‌های بزرگ نیستند.
در حالی که کمپین‌های «جمعه سیاه» (Black Friday) و «شب یلدا» معمولاً اوج فعالیت بازار هستند، اما در سال‌های اخیر شاهد یک سقوط آزاد بوده‌ایم. جالب توجه است که بازدید از کمپین‌های شب عید، نسبت به سال گذشته ۹۷ درصد کاهش یافته است. این رقم، نشان‌دهنده یک فروپاشی تقریباً کامل در اعتماد به پایداری بازار آنلاین در ایام حساس سال است.
مهاجرت اجباری به بسترهای داخلی؛ رشد انفجاری «بله» و «روبیکا»
در حالی که اینستاگرام در حال از دست دادن کاربران و فروشندگان است، پلتفرم‌های داخلی شاهد یک «زلزله» کاربردی هستند. کاربران، برای بقا در فضای دیجیتال، مجبور به ساخت حساب‌های کاربری متعدد شده‌اند؛ به طوری که میانگین حساب‌های فعال هر کاربر از ۱.۵ در سال ۱۴۰۳، به ۳ حساب در بهار ۱۴۰۵ رسیده است.
تحلیل رشد پلتفرم‌ها در دوران قطعی نشان می‌دهد:
- بله: با رشد خیره‌کننده ۲۷۰ درصدی، از یک بازیگر جانبی به یکی از رقبا اصلی برای روبیکا تبدیل شده است.
- روبیکا: با رشد ۵۰ درصدی، همچنان قدرت خود را حفظ کرده است.
- ایتا: با وجود پیشتازی در سال ۱۴۰۳، جایگاه نخست خود را در رشد کاربران از دست داده است.
این مهاجرت، نه از روی انتخاب و علاقه، بلکه یک «مهاجرت اجباری برای بقا» است؛ کاربران برای دسترسی به اطلاعات و ارتباطات، ناچار شده‌اند در کنار پلتفرم‌های جهانی، به پلتفرم‌های داخلی پناه ببرند.
در بخش تحلیل جغرافیایی، گزارش دیتاک نکته جالبی را برجسته کرده است. اگرچه تهران بیشترین تعداد کسب‌وکار را دارد، اما اگر سهم را نسبت به جمعیت محاسبه کنیم، گیلان با تراکمی ۲.۵ برابر انتظار، در رتبه نخست قرار می‌گیرد. این نشان می‌دهد که اقتصاد اینستاگرامی در استان‌های شمالی، نقشی بسیار فراتر از جمعیت آن‌ها ایفا می‌کند.
